Roma Yazınında Mektup/ Güngör Öner Varınlıoğlu

Romalılar dünya yazınında özellikle yergi ve mektup türüyle ün yapmışlardır. Kent devletle­rinden kurulu eski Yunan toplumunda siyasal birliğin bulunmaması nedeniyle mektuplaşma gereği pek duyulmazdı. Buna karşılık, Roma'nın, üzerinde egemenliğini yürüttüğü Akdeniz'in en önemli noktası olması Romalılar için yazışmayı zorunlu kılmıştır. İş, görev, öğrenim dolayısıyle dışarıda bulu­nanlar başkentle ilişkilerini mektupla sağlarlardı. Postacılığı da gezginler üzerine alırdı. Sonraları Augustus eyaletlerle Roma arasında ana yollar üzerinde posta sistemi kurmuştur. Özel mektup ulaşımına ise sonraları düzen verilmiştir. Roma yazınında mektup türünde ad yapmış yazarlar var­dır. Cicero'nun (İ.Ö. 106-43) mektuplarının sayısı kabarıktır. Bunlar şu başlık altında toplanmıştır: Atticus'a (16 kitap), Yakınlarıma (16 kitap), Brutus'a (2 kitap), Kardeşim Quintus'a (3 kitap). Gene İ.Ö. I. yüzyıl içinde ozan Horatius (İ.Ö. 65-8) ile Ovidius (İ.Ö. 43 - İ.S. 17) koşuk biçiminde mektup yazmışlardır. Horatius'un iki kitaptan oluşan Mektupları türlü konularda olduğu gibi, yazarın aktöresel görüşlerini kapsayan ve yazınsal olabilir. Ovidius sürgündeyken yazdığı "Karadeniz'den mektuplar" adlı yapıtında karısına ve arkadaşlarına seslenir.

Roma yazınından elimize Dev/et Konusunda Yaşlı Caesar'a Mektuplar adlı iki uzun mektup­tan oluşan bir yapıt geçmiştir ki, yazarı belli değildir. Tarihçi Sallustius'un (İ.Ö. 87-36) diye anılmakla birlikte, bu konuda yapılan tartışmalardan onun olmadığı sonucu çıkmaktadır.

İ.S. I. yüzyılda, gerek kişiliği, gerekse yazdıklarıyle, stiliyle renkli bir insan olan Seneca (4-65) türlü konulardaki yapıtlarının arasına, düşüncelerini açıkladığı, 124 mektup kapsayan Lucilius'a ak­töre üzerine mektuplar adlı kitabını katmıştır. İmparatorluk döneminde Genç Plinius'un (62-113). Mektuplar adlı yapıtını biliyoruz. Yazar gerçekte mektubu bir çerçeve olarak kullanmış, birbirin­den çok değişik konuları mektup biçiminde işlemiştir. Bunları, kuşkusuz, çalakalem yazmamış, özene bezene yazmıştır. Yazarın "Traianus'la Plinius'un yazışması" adlı 122 mektup kapsayan yapıtı tarih açısından önemlidir.

İ.S. II. yüzyılda yaşayan Fronto'nun Marcus Aurelius'la yazışması'nda öğrenimle ilgili konulara ağırlık verilmiştir. Çağdaşı Statius Ormanlar adlı kitabında koşuk biçiminde mektuplar yazmıştır. IV. yüzyılda mektup türünde yazanlar ise son pagan yazarı Symmachus ile ilk Hıristiyan ozanı Auso-nius'tur. Bunu izleyen iki yüzyılda mektup türü gene çok ilgi görmüştür.

 

 

Bu yazıyı paylaşın